وبسایت رسمی مسعود فراستی
من کنون شارحِ اشکِ قلمم (سیّد جواد یوسف بیک) محمد رسول الله (مجید مجیدی - 1394)

 

إنَّ اللهَ یُحِبُّ مَعالِی الامُورِ وَ یُکرِهُ سَفسَافَها

خداوند کارهای سطح بالا را می پسندد و از کارهای نازل بدش می آید.

ــ حضرت محمّد (صلی الله علیه و آله)

 

محمد رسول الله، ساختة مجید مجیدی فیلمی است پر سر و صدا، پرخرج، و پر مدّعا، اما کم مایه، ناچیز و بی خاصیّت. این فیلم، بر خلاف آنچه رسانه های ما از نخستین روز اکرانش کمر به القای آن بسته اند، اثری است غیر هنری- و غیر سینمایی- و بی هویت که نه می تواند از پیامبر اسلام (ص) سخن بگوید و نه حتی قادر است روایتگر تاریخ حجاز پیش از اسلام باشد و بنابراین ادّعای نشان دادن چهرة رحمانی پیامبر (ص)، وجهة صلح طلب اسلام و روحیة مقاوم مؤمنان نیز در مورد این فیلم نازل، جز گزافه گویی و توهّم چیزی نیست.

محمد رسول الله نه شخصیتی به نام محمد می سازد و نه رسول الله بودنش را می نماید. فیلم بین سیاست زدگی و انفعال معلّق است. هم آرزو دارد از تحریم ها و مذاکرات سخن بگوید و هم ادّعا می کند که می خواهد در مقابل خشونتی که امروز، دنیای غرب از اسلام و پیامبرش در اذهان جهانیان ثبت کرده است، چهره ای لطیف و صلح طلب از خاتم پیامبران (ص) و دین اسلام به نمایش بگذارد. فیلمساز اما به هیچ یک از این اهداف دست نمی یابد، چراکه پرداخت ماجرای شعب ابی طالب و مذاکرات حضرت ابوطالب با ابوسفیان آنقدر عجول و از سر باز کنی است که جز سردرگم کردن مخاطب نتیجه ای ندارد (و ابوسفیان همواره تا انتهای فیلم در میزانسن غالب است). از اسلام هم که اندک نشانی در فیلم دیده نمی شود زیرا اکثر زمان فیلم مربوط به سالها پیش از ظهور ظاهری اسلام است، و وقتی هنوز ظاهراً دینی به نام اسلام وجود ندارد، "پیامبر اسلام" نیز منطقاً معنا و مفهومی- خصوصاً برای مخاطبین جهانی- نخواهد داشت. درست است که بنابر اعتقادات ما، وجود نورانی نبی اکرم (ص) نخستین مخلوق خداوند است[1] و هم او از روز های کودکی پیامبر (ص) بزرگترین مَلِکش را همراه او ساخته تا شبانه روز وی را در مسیر بزرگواری ها و نیکویی های اخلاقی سیر دهد[2]، اما سینما تا زمانی که این اعتقادات را عینی- و تصویری- نکند قادر به درک آنها نخواهد بود. اگر روزی سینما پشت گوشش را دید و به عینیت درآوردن چنین اعتقاداتی را ممکن پنداشت، آن هنگام خواهیم توانست از شخصی به نام محمدبن عبدلله (ص) سخن بگوییم که نه تنها پیش از بعثت ظاهری و در زمان کودکی، بلکه پیش از خلقت آدم نیز پیامبر بوده است.[3] فیلم مجیدی اما از آن جایی که در عینیت بخشیدن به مسائل جزئی نیز الکن است، سخن گفتن از پیامبر (ص)- چه در کودکی، چه در بزرگسالی- حرفی است بزرگتر از دهان فیلمسازش.

اینکه فیلمسازی برای ساخت فیلمش، تحقیقات فراوانی انجام داده باشد، خوب است، اما باید بداند که صِرف به تصویر کشیدن آنچه در کتب تاریخی موجود است، برای ساخت یک اثر سینمایی کافی نیست. سینما در وهلة نخست سرگرمی است. بدون سرگرم کردن مخاطب نمی توان او را مجبور کرد که ساعاتی بر روی صندلی سینما بنشیند و جُنب نخورد. مخاطب سینما اول برای سرگرمی و فراقت از خستگی های روزمره است که به سینما می رود. آنکه برای کسب معارف و تعقل به سینما می رود، سینما را با فلسفه و با هیئت و منبر شریف موعظه اشتباه گرفته است. سینما حوزة برداشت های بزرگ و وسیع عقلی نیست؛ عرصة دریافت های کوچک و عمیق حسی- و نه لزوماً احساسی- است. حس، بر خلاف احساس و عقل، در ناخودآگاه مخاطب جای دارد و به همین جهت است که دستیابی سینماگر به حس تماشاگر تلاش بسیاری می طلبد. بنابراین فیلمساز، نخست باید بتواند مخاطب خویش را سرگرم کرده، او را در سالن نگاه دارد تا سپس بتواند از ورای این سرگرمی، اندک اندک حسی متعین را در ناخودآگاه وی شکل دهد.

ایجاد سرگرمی در سینما مستلزم وجود درام، قصه، شخصیت و فضا است. اگر شخصیت معینی وجود نداشته باشد تا قصه ای متعین در فضایی خاص برای او اتفاق بیافتد، مخاطب چیزی برای پی گیری و دلیلی برای ماندن در سالن و تحمل کردن خطابه های روشنفکرانه و یا مذهبی- ارزشی فیلمساز ندارد.

توانایی در قصه پردازی و شخصیت سازی تصویری تکنیک می خواهد. تکنیکی که فیلمساز می باید آنرا آموخته باشد و در اجرای آن به پختگی رسیده باشد. اگر چنین بود، اثر تصویری او رنگ سینما خواهد گرفت، اما هنوز تا رسیدن به هنر راه سختی در پیش دارد. برای رسیدن به هنر باید از تکنیک خلاص شد و از آن عبور کرد و آن را به فرم ارتقا داد. فرمی که نه از تجربیات فنی- آکادمیک، که از زندگی شخص فیلمساز بر می خیزد و از زاویة دوربینِ وجودِ او نسبت به مردم، جامعه و جهان سرچشمه می گیرد. بدون فرم، هنری در کار نیست. بنابراین فقدان فرم در فیلم محمد رسول الله است که رنگ و بوی هنر را از آن زدوده و ضعف تکنیکی، فیلم را به یک اثر تصویری- و نه حتی سینمایی- نحیف و خسته کننده تبدیل کرده است.

این فیلم، گرچه ادعای جهانی دارد، گویی تنها برای عده ای ساخته شده است که پیش از تماشای آن، تاریخ را مطالعه کرده، از شخصیت ها و وقایع زمان پیامبر اسلام (ص) به خوبی اطلاع دارند چراکه فیلمساز همه چیز را در این فیلم مفروض گرفته است و شناخت اشخاص، اماکن و وقایع را به خارج از فیلم و اطلاعات تماشاگر ارجاع می دهد. شخصی خارجی- یا حتی یک ایرانی کم اطلاع- از این فیلم هیچ دریافتی نمی تواند داشته باشد چراکه فیلم در معرفی اشخاص، اماکن و اتفاقات، به شدت گیج و گنگ است و بدین ترتیب هیچ کدام از شخصیت ها پرداخت درست و کاملی ندارند و برخی از آنها جز یک نام چیزی نیستند و اصلاً ساخته نشده اند که بتوانیم دربارة مرحلة پرداخت آنها سخن بگوییم. شخصیت پیامبر (ص) فیلم که در خوش بینانه ترین حالت، تنها یک تیپ نحیف است و جز چند کنش کلیشه ای چیزی از او نمی بینیم. باقی شخصیت ها نیز، حداکثر، نسبت هایشان با پیامبر (ص) و یا با یکدیگر مشخص می شود که تازه این نسبت ها نیز به غایت گنگ اند. بنابراین آدم های فیلم به جای آنکه صاحب شخصیت و رابطه باشند، تنها دارای نام و نسبتهای خانوادگی هستند و این نوع رویکرد چیزی است که شاید در ابتدایی ترین نوع کارتون های کودکان و کتب داستانی خردسالان اتفاق بیافتد- که در آنجا هم اشتباه است-.

فردی نامسلمان که با اسلام عناد دارد چگونه می تواند تحت تأثیر فیلمی قرار گیرد که در آن افراد، به صرف اینکه از نزدیکان پیامبر اسلام (ص) هستند، چهره هایشان نورانی است؟ مفهوم انتساب به اهل بیت (ع) و تأثیر گرفتن از ایشان به موجب همجواری با آنان مفهوم ثقیلی است که شاید عده ای از مسلمانان توانایی درک و هضم آن را داشته باشند. ارائه دادن چنین مفاهیمی به مخاطب عام جهانی از آنجا که نوعی زورگویی و تحمیل می نماید، فاقد اثرگذاری خواهد بود.

فیلمساز از ابتدا اعلام می کند که این اثر را بر اساس برداشتی شخصی از شخصیت پیامبر عظیم اسلام (ص) ساخته است. سؤال اینجاست: کدام شخصیت و کدام عظمت؟ ادعای فیلمساز پیش از ارائة تصویر به درد تماشاگر نمی خورد. چه بپسندیم چه نپسندیم، سینما مدیومی است اُبژکتیو که تصویر جزء ذات آن است و بنابراین مخاطب سینما فقط آنچه را می بیند باور می کند. اگر چنین رویکردی با اعتقادات ما هماهنگ نیست، اساساً رفتن به سراغ سینما برای سخن گفتن راهی است اشتباه. اما اگر قرار است از طریق این مدیوم با جهان ارتباط برقرار کنیم، باید بتوانیم به شکلی تصویری بیاندیشیم و توانایی داشته باشیم که "شخصیت پیامبر عظیم اسلام" را نه در حرف، که در تصویر بیاوریم. متأسفانه در فیلم مورد بحث، چنانکه شرح آن گذشت، شخصیتی از پیامبر (ص) دیده نمی شود. به علاوه، کودکی که در تصاویر مشاهده می شود نیز شخصی است که در سی و اندی سال آینده قرار است به پیامبری مبعوث شود و ما از او در دوران پس از بعثتش جز چند مونولوگ چیزی نمی شنویم، پس در فیلم پیامبری هم به معنای جدی وجود ندارد و مبرهن است که وقتی هنوز پیامبری جهت معرفی اسلام مبعوث نشده است، اسلامی هم وجود نخواهد داشت. می ماند بحث عظمت که آن هم در این اثر غایب است و مشاهده نمی شود. ما در فیلم با کودکی طرف هستیم که وقتی به دنیا می آید و یا زمانی که بر دیاری گذر می کند، بت ها می شکنند. کودکی که کارهای اعجاب انگیز انجام می دهد و مثلاً دریا را متلاطم می کند. این قبیل کارها واقعاً در انظار جهانیان نشانگر عظمت است؟ جهانیان و حتی ایرانیانی که صدها پله فراتر از چنین اعجاب آفرینی هایی را با تکنیکی قوی تر و باورپذیر تر در فیلم های هالیوودی دیده اند، به راستی این اعمال را نشان از عظمت پیغمبر خاتم (ص) می پندارند یا آنها را عادی می انگارند؟ اگر همة آنچه که ما به عنوان مسلمان از عظمت پیامبر خویش درک کرده ایم و در پی ارائة آن به جهان هستیم در حد همین اعجاب آفرینی ها باشد، با کمال تأسف و شرم باید انتظار داشت که مخاطبین جهانیِ ما شخصیت های قوام یافته تری چون هری پاتر، سوپرمن و یا حتی دراکولا را بیش از پیامبر اسلام (ص)، عظیم بپندارند.

واقعاً این همه هزینه کرده ایم که جهانیان از پیامبر عزیز و شریف ما، کودکی گنگ در ذهن خویش تصویر کنند که حداکثر اعجازش این است که دایه اش را شفا می دهد، اما در مقابل بیماری مادر خود کاری به جز مشاهدة مرگ او و تب کردن ندارد؟! به راستی تصور می کنیم که این فیلم در مقابل رفتارهای ژورنالیست های افسارگسیختة غربی و اعمال وحشیانة داعشیان شیطان صفت حرفی برای گفتن و شخصی برای معرفی کردن دارد؟ واقعاً آنچه دنیای امروز باید از پیامبر ما بداند، دوران کودکی ایشان است؟ مگر حملات دشمنان امروز ما و اراجیفی که دربارة پیغمبر اسلام (ص) می بافند، ناظر به کودکی آن حضرت است که ما در عملی منفعلانه و ناتوان، کودکی ایشان را به تصویر می کشیم؟

اصلاً مخاطب خارجی به کنار. با این فیلم برای مخاطب ملی چه حرفی برای گفتن داریم؟ حداکثر معرفی و فهم ما از شخصیت پیامبر (ص)، شخصی است که کارهای عجیب می کند و به مردم آب می دهد و بر سرشان ماهی می ریزد؟ این است منتهای معنای رحمة للعالمین؟ عظمت پیغمبر ما به این بود که دائماً از بچگی به هرکجا که می رفت معجزه ای ارائه می داد؟ اگر معجزات پیامبر (ص) را از فیلم حذف کنیم چه چیز از این "شخصیت عظیم" باقی می ماند؟ فیلمساز حتی در برابر گفتة ابوسفیان فیلمش که پیامبر (ص) را ساحر می خواند و دین او را موجب فقر مسلمانان می داند، پاسخی ندارد. به راستی که غصه دلهامان را می خراشد وقتی با چنین باورهای سطحی از اسلام و پیامبر (ص) روبرو می شویم. وقتی حداکثر تحول و باورمندی آدمهای فیلم منحصر است به حیرت زدگی در برابر رفتاری اعجاز گونه، انتظار داریم که فیلم برای مخاطب- داخلی یا خارجی- اثر گذار باشد؟ اینگونه جذب کردن افراد به اسلام و پیامبرش پیش از آنکه ریشخند کردن مردم و رفتاری غیر اسلامی باشد، توهین نسبت به حضرت خاتم (ص) و دین مبین اوست. اسلام، محتضری نیمه جان و محتاج ترحم ما نیست که برای جذب مردم به آن، به هر وسیله ای متوسل شویم و مثلاً 3 ساعت پرگویی کنیم و سپس با ژستی فخرفروشانه در مقابل گزارشگران سر تکان دهیم و بگوییم که: "با این فیلم اتفاقات خوبی خواهد افتاد." با این فیلم هیچ اتفاق خوبی نخواهد افتاد، اگر اتفاق بدی روی ندهد. هرکس که به ظاهر تحت تأثیر این فیلم قرار گیرد، در بهترین حالت، تنها احساساتش به تحرّک افتاده است و نشانی از تأثری عمیق در او نمی توان جست.

پیامبری که مجیدی می سازد، آنقدر به ظاهر آسمانی می نماید که اگر با مردم ارتباطی برقرار می کند نیز رفتارش رنگ و بوی موضعی از بالا به پایین و نگاهی عاقل اندر سفیه دارد. او برخلاف آنچه قرآن به ما معرفی می کند فردی است جدا از مردم و دردهایشان. مرفه بی دردی است که حتی در زمان بیماری وخیم دایه اش در حال ولگردی در صحرا (کاری که در تمام فیلم انجام می دهد) است. این فرد بیش از آنکه دلسوز مردم باشد، به ایشان ترحم می کند. رفتارش با گمراهان پیش از آنکه آگاهی دهنده باشد، رویکردی، به اصطلاح امروز، رو کم کنی است. از زمان تولد با وقایعی سوررئال در ارتباط است و از کودکی، گاه رفتاری متافیزیکی دارد. ارائه دادن این حالات و رفتار از پیامبر (ص) در غیاب شخصیت سازی و بدون زمینه چینی دربارة دینی که خط سیرش نه از آسمان به آسمان، که از زمین به آسمان است، اگر اثری معکوس و ضد دینی نداشته باشد، در بهترین حالت بی خاصیت و بی تأثیر خواهد بود. پیامبری که ما می شناسیم، آنگاه که از خویش با مردم سخن می گوید، به دستور خداوند نخست از أنَا بَشَرٌ مِثلُکُم (من بشری همچون شمایم) می گوید و سپس از یُوحی إلَیّ (به من وحی می شود)[4]. پیامبر ما چون مسیح از گهواره رسول الله نیست. او از دل زیست با مردم و دردهایشان است که مبعوث می شود. پیامبر ما از فقر و یتیمی و گمگشتگی عبور می کند؛ امین مردم می شود؛ همچون اکثریت مردم خواندن و نوشتن نمی داند (امّی است) و از چنین خاستگاه مردمی، انسانی، زمینی و دردکشیده ای است که به رسالت می رسد. پیامبر ما یکی از خود ماست. تافتة جدا بافته نیست. می شود سر بر سر زانویش گذاشت و آرام گرفت. پیامبر ما ساده و صمیمی و آشنا بود. مجیدی اما نه آن پیامبر آشنای ما را می سازد و نه او را آنگونه که قرآن (تنها معجزه منحصر بفرد پیامبر ما که نشانی از آن در فیلم نیست) به ما معرفی کرده درک کرده است.

مجیدی زمانی باوری داشت و اندک سینمایی که مسأله اش شخصیت ها و انسان ها بودند. امروز اما چنین می نمایاند که نه انسانها، بلکه نام ها برایش اهمیت دارند. اثر آخرش نیز تنها نام پیامبر ما را یدک می کشد و بویی از او نبرده است. محمد رسول الله او نه رسول الله ما را می سازد نه دیگر شخصیت هایی که پیغمبر (ص) در زمان کودکی با آنها در ارتباط بوده اند. فیلم مجیدی، در رویکردی غیر هنری- و غیر اسلامی-، مطلقاً به انسانها (اشخاص) کاری ندارد و تمام توجهش معطوف به وقایع است. توجه به وقایع نیز بر خلاف آنچه ادعا می کند (و متأسفانه رسانه های ما کورکورانه بر آن صحّه می گذارند)، از مسأله ای مشخص و دردی معین سرچشمه نمی گیرد چراکه بسیار متشتت و از این شاخه به آن شاخه است و بنابراین نمی توان خط سیری مشخص و منطقی برای آن در نظر گرفت. از یک سو قرار است ماجرای شعب ابی طالب و پیمان نامة مسلمین با مشرکین مطرح شود که این ماجرا موجب به میان کشیدن حملة ابرهه به مکه نیز می شود. از سوی دیگر تولد پیامبر (ص) و یافتن دایه و چگونگی بزرگ شدن ایشان مد نظر است. از جهتی دیگر بحیرای مسیحی و پیشگویی های او مطرح است که با ماجرای ساموئل یهودی (همان به اصطلاح شخصیت منفی فیلم که در سکانس های ابتدایی، بی خطر بودنش معلوم می شود و بنابراین قادر به ایجاد کشش و تعلیق نیست) و جستجوهای او برای یافتن منجی و پیامبر خاتم گره می خورد. دربارة هرکدام از این وقایع، به لحاظ تاریخی، اطلاعات زیادی در دست نیست و آنچه به ما رسیده است را نیز نمی توان به همین راحتی از مسلّمات تاریخی به شمار آورد. بنابراین فیلم در سخن گفتن از وقایع مذکور، مَلات کافی ندارد و به همین جهت بسیار کم مایه و غیر دراماتیک است. به علاوه، این شلختگی در انتخاب وقایع، آشفتگی در روایت را نیز موجب شده است. به طور مثال، ابتدای فیلم را به خاطر بیاورید که طی یک سکانس نسبتاً طولانی با کاراکتر حمزه آغاز می شود. از اینکه این کاراکتر را- که آغازگر فیلم است- در ادامه تقریباً نمی بینیم و چیزی از او متوجه نمی شویم، بگذریم و برسیم به ماجرای ابوطالب که راوی فیلم است و از ابتدا صدای او همراه با مشاهدة تصاویر به گوش ما می رسد. ابوطالب در دقایق ابتدایی فیلم، نگران از حملة محتمل ابوسفیان به مسلمانان، نزد پیامبر (ص) می رود و ایشان را در حال اقامة نماز و خواندن سورة فیل می یابد و به همین جهت به یاد اصحاب فیل و حملة ابرهه می افتد. در اینجا فیلمساز طی یک فلش بک طولانی وارد خاطرات ابوطالب می شود و تلاش می کند که جزئیات این حمله را به تصویر بکشد. از همین جا آشفتگی در روایت آغاز می شود. اولاً مشخص نمی شود که چرا ما پیش از ورود به خاطرات ابوطالب نیز صدای او را به عنوان راوی می شنویم (و چرا صدای او در ابتدای فیلم پیر تر از انتهای فیلم است و چرا گاهی صداپیشه به جای این شخصیت صحبت می کند و گاه صدای خود بازیگر را می شنویم) و ثانیاً ابوطالب چگونه می تواند صحنه هایی که در آنها حضور نداشته است را به یاد آورد؛ صحنه هایی چون خلوت کاراکترهای مختلف با خودشان و یا گفتگوهای مخفی و بعضاً سرّی آنها با دیگران؟!

اگر روی یکی از ماجراهای برشمرده شده (مثلاً داستان ساموئل) تمرکز می شد و فیلمساز تلاش می کرد کمبود قصه را با یک شخصیت پردازی قوی، اندکی جبران کند، شلختگی کنونی را در فیلم شاهد نبودیم و اثری کم خرج تر، و کوچکتر ساخته می شد که شاید فیلمساز نمی توانست به واسطة آن، سر و صدایی که امروز به پا کرده است را به راه اندازد، اما در عوض، زحمات و هزینه های مادّی و معنوی اش اینچنین که اکنون به باد رفته است تلف نمی شد و چه بسا ما می توانستیم بابت فیلم عمیق و اثرگذارش به او تبریک بگوییم.

مجیدی اساساً و اصلاً مرد حرف های کوچک، ولی اثرگذار بود. اما رفته رفته از آن اصل فاصله گرفت و به هر میزان که بیشتر سودای حرف های بزرگ را در ذهن پروراند، به همان میزان از قدرت اثرگذاری و نفوذ کلامش در دلهای مخاطبین کاسته شد. و نهایتاً به نقطه ای رسید که محمد رسول الله را ساخت. فیلمی که از کمترین اثرگذاری های حسی عاجز است و اصلاً چگونگی پرداخت و اجرای آن چنین می نماید که تکنیک، پررنگ ترین هدف او بوده است. تکنیکی که در این فیلم اساساً منحصر به جلوه های ویژه، فیلمبرداری و موسیقی است و بنا بوده که با توسل به هالیوودی های اسکاری شکل بگیرد، که نگرفته است.

جلوه های ویژة فیلم که آنقدر کارتونی و مصنوعی است که اگر موجب تمسخر تماشاگر نگردد، در اثرگذاری نیز کاملاً ناتوان است. فیلمبردار هالیوودی فیلم هم- که اصلاً درکی از حس و حال ملی ما نسبت به دین و پیامبرمان ندارد- مدام دوربینش را به حرکت می اندازد و با کرین های آماتوری و زوم های ضعیف و اشتباه سعی دارد میزانسن های وسیع اما بی حس و حال فیلم را هرچه بیشتر به رخ بکشد. فیلمساز نیز به جای آنکه با ثابت نگاه داشتن دوربین و کنترل فیلمبردار تلاش کند- آنچنانکه ادّعایش را دارد- دین، پیامبر و پیروانی آرام و صمیمی بسازد، محو در حرکات هالیوودی دوربین شده است و با سپردن عنان فیلم به دست به فیلمبردار به او اجازه داده است تا تصاویری غرب پسند از پیامبر ما به نمایش بگذارد. در نتیجه، متأسفانه شاهد آن هستیم که قاب بندی ها، زوایای دوربین، و حتی نور و رنگ فیلم- که دائماً در حال تغییر است- در مواجهه با اشخاص و اماکن، مطابق با نگاهی غربی- هالیوودی به جهان شرق و دنیای اسلام است. در این میان، شاید بتوان آهنگساز فیلم را موفق ترین عنصر این اثر به شمار آورد، چون به درستی دریافته است که رویکرد و درک فیلمساز ایرانی ما نسبت به موضوعی که از آن سخن می گوید ابداً اسلامی- ایرانی نیست و بنابراین با یک موسیقی غربی- عربی تلاش کرده است که به لحن کلیسایی- هالیوودی فیلم کمک کند. بنابراین با فیلمی طرف هستیم که نه در تفکر و نه در اجرا، ماهیت دینی و تشخص ملی ما را ارائه نمی دهد و بدین جهت اثری بی هویت و بی خاصیت به شمار می رود.

ای کاش نتیجة این مقدار هزینة هنگفت چنین فیلم سطح پایین و نازلی از آب در نمی آمد. ای کاش مجیدی پیامبری را به تصویر می کشید که از اسطوره های فیلمهای غربی یک سر و گردن بالاتر باشد (فاصله گرفتن با آنها، پیشکش)، نه اینکه از شخصیت مثبت های عادی آنان نیز نحیف تر بنماید. ای کاش محمد رسول الله، محمد رسول الله (ص) را نشان می داد، نه کودکی که افسرده و منزوی به نظر می رسد، اما گاه به سفارش فیلمساز جست و خیز می کند و به سبک یه حبه قند (فیلم غربگرا و ایرانی نمای مشاور مجیدی در این پروژه) سیب می چیند و در آب می اندازد. ای کاش غصه هایی که به عنوان یک مسلمان از نداشتن اثری خوب دربارة پیامبر خویش می خوردیم، با این فیلم لااقل اندکی فروکش می کرد و چون اکنون ما را اندوهگین تر و متأسف تر از پیش نمی ساخت. ای کاش این نوشته می توانست با برشمردن نقاط قوت یک فیلم تأثیرگذار پاسخی توفنده باشد به حیوان صفتانِ تروریست پروری که این فیلم را تنها به دلیل آنکه ساخت مسلمانان و ایرانی هاست محکوم و تخطئه می کنند. ای کاش راقم این سطور با فیلمی دل انگیز و حس نواز دربارة پیامبر عطوف اسلام (ص) طرف بود و ای کاش این قلم می توانست اشک هایی که اینک از سر دریغ بر صفحة کاغذ می بارد را پنهان کند . . . هیهات.



[1] . پویش پیامبر، سید مجتبی حسینی، ج 2: خلقت تا بعثت، ص 4 (به نقل از بحار الانوار، علامه محمدباقر مجلسی، ج 5، ص 24)

[2] . پویش پیامبر، سید مجتبی حسینی، ج 6: سلوک فردی، ص 13 (به نقل از نهج البلاغه، خطبه 192)

[3] . کُنتُ نَبِیّاً وَ آدَمُ بَینَ المَاءِ و الطّینِ (زمانی که هنوز آدم بین آب و گل بود، من پیامبر بودم) / پویش پیامبر، سید مجتبی حسینی، ج 2: خلقت تا بعثت، ص 8 (به نقل از بحار الانوار، علامه محمدباقر مجلسی، ج 18، ص 278)

[4] . قرآن کریم، سوره فصلت، آیه 6

سیّد جواد یوسف بیک - تابستان 1394

11 دیدگاه

۹۴/۷/۹

رضا
۹۴/۷/۱۶ - ۰۳:۲۱
13
پاسخ
عرض سلام و خسته نباشید. من دوبار رفتم سینما و فیلم رو دیدم. با خیلی از نظراتتون موافقم. ایشالا که قسمت های بعدی این فیلم کم خرج تر و پربار تر باشه. موفق باشید.
حمیدرضا
۹۴/۸/۱۸ - ۱۳:۰۳
42

دو هزار بار دیگر هم که فیلم را ببینی، فایده ندارد. فیلم شاهکار و باعظمت، دیدگانی با ذوق می خواهد و خردمند. که متاسفانه در بین مخاطبان و منتقدان ایرانی یافت نمی شود.

مصطفی
۹۴/۷/۲۳ - ۰۹:۵۷
02
پاسخ
با سلام و احترام
از نقدتان مستفیض شدم.
در خط شانزدهم، به اشتباه بجای فراغت، فراقت نوشته شده است.
با تشکر
درخت
۹۴/۷/۲۶ - ۲۰:۴۳
33
پاسخ
گنجاندن این همه واقعیات و اتفاقات تاریخی در سه ساعت محشره ! باید تاریخ اسلام رو بدونی تا بفهمی چه شاهکاریه!
حمیدرضا
۹۴/۸/۱۸ - ۱۳:۰۰
43
پاسخ
دریغ از کهنه فکری و کند ذهنی و حماقت دور از باور این همه انسان تهی مغز و نابخرد که اینچنین ناشیانه و بی هیچ توجیه منطقی به «بهترین فیلم تاریخ سینمای کشور خود» می تازند و عجبا که تنها منتقد حقیقی ایرانی اینچنین فضا را برای ایشان باز گذاشته. آقای فراستی، شما دانشتان از سینما بسیار قبل احترام است و اکثر نقدهایتان منطقی. اما باید بپذیرید که نقدتان (اگر بشود نام نقد بر آن نهاد) بر فیلم آخر استاد، به هیچ وجه منطقی نیست و هیچ پشتوانه ی علمی و هنری ندارد. این بی فکر های نادان و نا آشنا با سینما نیز اینچنین زیر سایه ی این بی منطقی و نا صحیحی به ابراز وجود خود می پردازند. به راستی شما به عنوان یک منتقد با سابقه و حرفه ای، «نقد برگزیده» را چه می نامید، چیزی که تنها پیرو نظر خودتان باشد و همانگونه پوچ و بی معنی؟ تنها دریغ و تاسف در برابر اینهمه بی خردی که دامن سینما و به اصطلاح سینما دوستان ما را گرفته ...
حسینی
۹۴/۹/۵ - ۱۷:۰۵
05

آقا حمیدرضا، هم نقد آقای فراستی و هم به خصوص نقد آقای یوسف بیک حاوی دلایل و استدلالاتی است که اگر هم مخالف نظرشان باشیم، نمی توانیم وجود آنها را منکر شویم. به هر حال نویسنده این نقد برای گفته های خود دلایلی آورده است و تنها افراد متعصب و جاهل می توانند خود را به آن راه بزنند و بگویند که هیچ دلیلی آورده نشده است. خوب بود شما هم حداقل یک دلیل برای ادعا های بزرگ خود می آوردید و یا به شکلی متمدنانه، با برهان به مخالفت با استدلالات نویسنده متن بر می خواستید. متأسفانه این فضای غیر علمی که هرکس مونولوگ می گوید و مخالفان نظر خود را به باد ناسزا می گیرد بدون آنکه دلیلی و استدلالی مطرح کند پیش از آنکه نشان بی فرهنگی باشد، خفقانی ایجاد می کند که مانع از پیشرفت ما می شود. اتفاقی که متأسفانه سالهاست در این کشور رخ داده است. دوست عزیز، عادت کنیم نظرات مخالف (هرپند بی اساس) عصبانی مان نکند و راه فکر کردن را بر ما نبندد. هم اکنون هرکس از بیرون نگاه کند، می بیند که یک نویسنده عقایدش را با ذکر دلیل نوشته است و مخالف او در زیر آن نوشته فقط ناسزا گفته است. در این شرایط حتی اگر نظر شما درست بوده باشد، قضاوتی وارونه از آن خواهد شد. حرکت شما متأسفانه غیر فرهنگی و غیر اندیشمندانه است. سعی کنیم بیاندیشیم.

حمیدرضا
۹۴/۹/۸ - ۰۱:۴۰
10
پاسخ
سلام آقای حسینی.
شما واکنش من به شبه نقد این شبه منتقدان را بی فرهنگی و آن را غیر علمی می نامید. از بنده دلیل می خواهید. مسلما حرفم را بی دلیل و بدون آگاهی نزده ام. خواهش می کنم نگاهی دوباره به این نقد برگزیده بیندازید. جمله اول آن را باز بخوانید. چنین شاهکاری را ناچیز و بی خاصیت نامیده اند. با همین جمله ی اول هم می توان قضاوت کرد : این شبه نقد تنها تایید و تقلیدی کورکورانه است از نقد آقای فراستی. در سراسر نقد، اگر بار دیگر مرور کنید، هیچ ایراد تکنیکی، فنی، علمی و هنری ای در آن نیست. و در واقع این است که هیچ دلیل منطقی ندارد. تنها بنا را گذاشته اند به نا سزا گویی غیر علمی و غیر منطقی. شما از من دلیل و استدلال منطقی می خواهید: قطعا باید نقد مفصلی بر این شاهکار بنویسم. انشاءالله خواهم نوشت و خبر خواهم داد. اگر فضایی باشد و البته ادعای منتقدی هم ندارم. در پایان امیدوارم از حرفهایم برداشت بدی نسبت به استاد فراستی ایجاد نشده باشد. همانطور که گفتم، بنده با نود درصد نقد های ایشان موافقم اما این نقد ...
سپاس از توجه آقای حسینی
حسینی
۹۴/۱۰/۵ - ۲۱:۲۴
01

آقا حمیدرضا،
اتفاقاً بعد از فرمایشات شما بار دیگر نقد را خواندم. کاملاً مستدل بود و از قضا همان جمله نخست که محل ایراد شماست، خوبی اش این است که فقط یک ادعا نیست. تمام متن توضیح همان جمله اول است. مقصود بنده این نبود که شما دلایل تان را برای خوب بودن فیلم بیان کنید. منظورم این بود که استدلالات خویش را برای بد بودن نقد فوق بیان بفرمایید. شما می فرمایید جمله اول بد است چون این شاهکار را فلان و بهمان خوانده است. این، یعنی چون این جمله به شاهکار بودن فیلم (که نظر شماست) اشاره نکرده است، جمله بدی است. این که نشد دلیل. این که معلوم است که نویسنده این نقد هم نظر شما نیست. اما آیا نقد ایشان بد است صرفاً به این دلیل که هم نظر شما نیست؟ صحبت های شما متأسفانه همین معنی را می دهد. یعنی به آقای فراستی ایراد می گیرید که در انتشار این نقد، صرفاً هم نظری خودشان را با نویسنده آن مد نظر قرار داده اند. و این در حالی است که در صحبت های خود شما هیچ دلیلی بر مخالفت با این نقد نیست مگر هم نظر نبودن با عقیده شما. اتفاقاً تمام متن دارد از شخصیت پردازی، قصه گویی، فضا سازی، روایت، نوع فلاش بک، منطق روایی و . . . حرف می زند. این موارد هم تکنیکی- فنی است و هم هنری- سینمایی. نویسنده این نقد این همه توضیح برای همان نظر یک جمله ای اش ارائه داده است (درست و غلطش را کاری ندارم) اما شما چرا حتی یک جمله دلیل برای مخالفت خود ارائه نمی دهید. اینکه حتماً دلیلی در ذهن خود دارید که اصلاً قانع کننده نیست. مخاطب این وبسایت و نویسنده این نقد که از ذهن شما آگاهی ندارند! آنها و ما تنها آنچه را که شما نوشته اید می بینیم و نه چیز دیگری. نیت خوانی هم بلد نیستیم. شما اگر دلیلی دارید، باید بتوانید آن را ارئه دهید و در غیر این صورت به قول آقای فراستی اگر نمی توانید دلیل خود را ارئه دهید، اصلاً آن دلیل را ندارید. پس بار دیگر هم به خودم، هم به شما و هم به تمام دیگر دوستان توصیه می کنم که اگر نظری مخالف نظرمان ما را عصبانی کرده است، در واکنش نشان دادن عجله نکنیم و اگر استدلالی داریم، آن را در کمال آرامش ارائه دهیم (چراکه هرچه آرام تر باشیم، معلوم می شود که به نظر خود مطمئن تر هستیم و هر قدر ناآرامی کنیم، مشخص می شود که به دلیل نداشتن دلیل، عصبانیت و پرخاش را جایگزین استدلال و بحث علمی کرده ایم). اگر هم استدلالی نداریم، سکوت خیلی بهتر از صحبت کردن عجولانه است چراکه نتیجه آن چیزی جز عدم فرهنگ نخواهد بود.
ممنون از توجه شما به روده درازی های بنده

رحیمی
۹۴/۱۱/۱۹ - ۰۱:۲۹
01
پاسخ
بارها و بارها در سایت های مختلف به هنگام خواندن نظرات از اینکه افراد نظر دهنده بدون ارائه دلیل اقدام ب رد نظر نویسنده نموده و بسیاری از اوقات حتی در رد نظر نویسنده ب توهین و هتاکی پرداخته اند حقیقتا متاثر شده ام از این فرهنگ سخیف از عدم تحمل شنیدن نظر مخالف.به همین دلیل از جناب حسینی صمیمانه سپاسگزارم ک بسیار محترمانه این رفتار ضد فرهنگی را گوشزد نموده اند.اجرکم عندالله.ضمنا نقد فیلم هم ب نظر حقیر کاملا فنی و دقیق بود.متشکرم.
حمیدرضا
۹۴/۱۲/۱۲ - ۲۰:۵۹
00
پاسخ
آقای حسینی عزیز
جناب مسعود فراستی الآن سالهاست که دیگر آن مسعود فراستی نیست.. آن فراستی که «هیچکاک همیشه استاد» را گرد آوری کرد... جناب فراستی الآن کاملا احساسی با مسأله نقد برخورد می کنند.. مثلاً تصمیم می گیرند که در بین فیلمهای جشنواره از همه بدبگویند! پیش از اینکه هیچ کدام از فیلم ها را دیده باشند! و بعد هم خودشان طرز کارشان را لو می دهند (مثل حرفهای متناقض شان در مورد بادیگارد که فاجعه بود!) و بسیار نزدیک شده اند به طعنه هایی که کوبریک و حتی هیچکاک به امثال چنین منتقدانی وارد می کنند. متأسفانه باید گفت در تمام تاریخ سینما با هیچ فیلمی به اندازه محمد (ص) مجیدی اینچنین از هر سو از جانب هر کسی، احمقانه برخورد نشده است! و مشکل هم اینجاست که این به اصطلاح صاحب نظران و قلم بدستان اول متنشان را می نویسند و بعد می نشینند فکر می کنند! که طبعاً باید عکس این باشد! به قول خود مجیدی، این منتقدان فیلم را ندیده نقدشان را آماده کرده بودند! مثلاً این که همین جناب فراستی می گویند : در روستای ساحلی بعد از اینکه ماهی ها به ساحل می ریزند، مردم با این ماهی ها چه می کنند؟!» به جد می گویم این حرف از یک کودک پنج ساله هم بعید است! باز هم متأسفانه هر چه پیش می رود دیدگاه ها پیرامون این فیلم بیشتر رنگ حماقت به خود می گیرند و من هم چنین فضا هایی را شایسته ادامه بحث نمی دانم. چون حرف ها و قضاوتها کاملا سطحی و همان، بدون فکر است. در حال حاضر در حال بررسی کامل و دقیق تمام آثار مجیدی هستم و محمد را نیز قرار است برای پنجمین بار ببینم، و به زودی، به لطف خدا، مستنی پیرامون آثار مجیدی خواهم ساخت (بحث هایی هم در این باره انجام گرفته) و اینجا، در سایت خود آقای فراستی می گویم قول می دهم خود ایشان هم قانع خواهند شد. در ضمن، من هیچ عصبانیت و پرخاشی هم ندارم دیگر خود استاد فراستی که خودشان استاد اینگونه رفتار ها هستند! من حتی ادامه بحث را هم جایز نمی دانم و تنها به رسم احترام پاسخ می دهم! تنها اینرا بدانیم که اینجور موضع گیری های به ظاهر متمدنانه و این تأیید ها و به به و چه چه ها هم مثل سر زیر برف کردن است! خدا خودش همه مان را عاقبت به خیر کند!
زهرا کرمی
۹۵/۶/۲۲ - ۱۹:۴۰
00
پاسخ
با جملات اغازین نقد آقای فراستی کاملا موافقم این اسطوره بود نه تاریخ
All Rights Reserved by MassoudFarassati.com 2012

© Deyhim

info@massoudfarassati.com